وهب بن منبّه مىگويد : خداى تعالى را ، هيجده ( 1 ) هزار عالم است ، دنيا يكى از آن است ، و آنگه عمارت دنيا به اضافت با خرابش چنان است كه خيمه اى در بيابانى . ابو سعيد خدرىّ ( 2 ) گفت : خداى تعالى را چهل هزار عالم است ، دنيا از شرق تا غرب يك عالم است ( 3 ) . مقاتل بن حيّان گفت : خداى تعالى را هشتاد هزار عالم است : چهل هزار در بحر ، و چهل هزار در برّ . كعب الاخبار گفت : عدد عالمها جز خداى تعالى نداند كه آفريد - و اللَّه أعلم بتفاصيل معلوماته و مقدوراته ، و ما علمنا بذلك الَّا كما قال اللَّه - جلّ و عزّ : وَما أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا ( 4 ) . قوله تعالى : * ( الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ) * ، و تفسير اين ( 5 ) برفت . اگر گويند : چرا تكرار نمود با قرب عهد به اين دو كلمه ، چه در آيت تسميت برفت ، خصوصا بر مذهب آنان كه * ( بِسْمِ اللَّه الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ ) * ، آيتى شمرند از فاتحه ؟ جواب ( 6 ) گوييم : چون خلقان را فرمود كه : ابتداى كارها به نام او كنند و نام خود ( 7 ) « اللَّه » فرمود ، آنگه آن اسم را وصف كرد به « رحمن » و « رحيم » ، بعد از آن فرمود كه : خلقان حمد و شكر او كنند . و صفت ديگر خود را اين گفت كه : * ( رَبِّ الْعالَمِينَ ) * است ، خواست تا علَّت استحقاق حمد به خلقان نمايد ، گفت : اين استحقاق حمد هم ( 8 ) آن است كه استحقاق تقديم نام من ( 9 ) بر كارها ، كه من « رحمن » و « رحيم » ام ، يعنى منعم به انواع نعمت از نعم دنيا و آخرت و عاجله و آجله . و « لام » تعريف عهد در او آورد تا بدانند كه : اين آفريدگار و پروردگار جهانيان ، همان خداى منعم است كه وصف او در آيت تسميت برفت ، چه قريبتر مذكورى [ 13 - پ ] او بود كه حوالت به دو شايد كردن ( 10 ) - و اللَّه اعلم بما أراد منه .

--> ( 1 ) . مج ، آج ، لب ، فق ، وز ، مر : هژده ، دب : هيژده . ( 2 ) . آج ، لب ، فق : بررى ، مب ، مر : بربرى . ( 3 ) . مج ، وز از آن . ( 4 ) . سورهء بنى اسرائيل ( 17 ) آيهء 85 . ( 5 ) . مب ، مر دو اسم . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها آن است كه . ( 7 ) . مب ، مر را . ( 8 ) . مج ، وز ، مب از . ( 9 ) . مج ، دب ، آج ، لب ، فق ، وز : آن ، لب ، مر : او . ( 10 ) . همهء نسخه بدلها : شايست كردن .